Thông tin doanh nghiệp
Men vi sinh nuôi tôm là tập hợp các vi khuẩn có lợi được bổ sung vào ao nuôi nhằm cải thiện môi trường nước, phân hủy chất hữu cơ và hạn chế khí độc phát sinh trong quá trình nuôi. Trong thực tế sản xuất, men vi sinh thường tồn tại ở dạng bào tử hoặc trạng thái “ngủ”, chưa hoạt động mạnh ngay khi đưa vào ao. Vì vậy, việc ủ men trước khi sử dụng là bước quan trọng giúp tăng hiệu quả sinh học và giảm lãng phí chi phí.
Men vi sinh sử dụng trong nuôi tôm phổ biến nhất là các nhóm vi khuẩn có lợi như Bacillus spp., Lactobacillus spp. và một số chủng vi khuẩn quang hợp. Nhóm Bacillus có khả năng phân hủy chất hữu cơ đáy ao, giảm bùn và hạn chế phát sinh khí độc NH3, NO2. Nhóm Lactobacillus hỗ trợ cân bằng hệ vi sinh và ức chế vi khuẩn gây hại trong môi trường nước. Khi được ủ đúng cách, các vi khuẩn này sẽ tăng sinh nhanh và hoạt động mạnh hơn khi đưa xuống ao.
Sử dụng men vi sinh trực tiếp từ bao bì thường cho hiệu quả thấp do vi khuẩn chưa kịp thích nghi với môi trường ao nuôi. Một phần lớn vi sinh có thể bị sốc môi trường, chết hoặc không kịp nhân sinh khối. Điều này khiến người nuôi tốn chi phí nhưng hiệu quả xử lý nước và đáy ao không rõ rệt, đặc biệt trong giai đoạn ao nuôi có nhiều chất hữu cơ.
Ủ men vi sinh giúp kích hoạt vi khuẩn có lợi, tăng mật độ sinh khối trước khi sử dụng. Khi tạt xuống ao, vi sinh hoạt động nhanh, cạnh tranh tốt với vi khuẩn gây hại và ổn định môi trường nước hiệu quả hơn. Ngoài ra, ủ men đúng kỹ thuật còn giúp giảm lượng men sử dụng, tiết kiệm chi phí và nâng cao tính ổn định của hệ vi sinh ao nuôi.
Trước khi tiến hành cách ủ men vi sinh nuôi tôm tại nhà, người nuôi cần chuẩn bị đầy đủ nguyên liệu và dụng cụ phù hợp. Việc chuẩn bị đúng ngay từ đầu sẽ giúp quá trình ủ diễn ra ổn định, hạn chế rủi ro men bị hỏng hoặc nhiễm tạp.
Nên chọn các loại men vi sinh chuyên dùng cho nuôi tôm, có nguồn gốc rõ ràng và còn hạn sử dụng. Men chứa chủng Bacillus hoặc men EM gốc thường được sử dụng để ủ tại nhà do dễ hoạt hóa và thích nghi tốt với môi trường ao nuôi. Tránh dùng men không rõ thành phần hoặc men trộn nhiều kháng sinh vì có thể làm chết vi sinh trong quá trình ủ.
Mật rỉ đường là nguồn carbon dễ tiêu, đóng vai trò là “thức ăn” cho vi sinh trong quá trình ủ. Khi bổ sung mật rỉ đường đúng tỷ lệ, vi khuẩn có lợi sẽ sinh trưởng nhanh, rút ngắn thời gian ủ và tăng mật độ sinh khối. Có thể thay thế bằng đường nâu hoặc đường vàng trong trường hợp không có mật rỉ, tuy nhiên hiệu quả thường thấp hơn.
Dụng cụ ủ thường là can nhựa, thùng nhựa hoặc bể chứa nhỏ, có dung tích phù hợp với lượng men cần ủ. Dụng cụ phải được rửa sạch, không dính hóa chất, xà phòng hoặc thuốc sát trùng. Nước dùng để ủ nên là nước sạch, không chứa clo hoặc hóa chất diệt khuẩn để tránh làm chết vi sinh.
Quy trình ủ men vi sinh cần tuân thủ đúng tỷ lệ, thứ tự thao tác và điều kiện môi trường. Đây là bước quan trọng quyết định chất lượng men sau khi ủ và hiệu quả khi đưa vào ao nuôi.
Tỷ lệ phổ biến được nhiều người nuôi áp dụng là 1 phần men vi sinh, 1 phần mật rỉ đường và 30–50 phần nước sạch. Tỷ lệ này giúp vi sinh có đủ dinh dưỡng để sinh trưởng mà không gây dư thừa chất hữu cơ trong dung dịch ủ. Có thể điều chỉnh nhẹ tùy theo khuyến cáo của nhà sản xuất men vi sinh.
Trước tiên, hòa tan mật rỉ đường vào nước sạch, khuấy đều cho tan hoàn toàn. Tiếp theo, cho men vi sinh vào dung dịch đã pha và khuấy nhẹ để men phân tán đều. Sau đó, đặt thùng ủ ở nơi thoáng mát, tránh ánh nắng trực tiếp và tiến hành sục khí nhẹ liên tục để cung cấp oxy cho vi sinh phát triển.
Thời gian ủ men vi sinh thường từ 12 đến 24 giờ, tùy điều kiện nhiệt độ môi trường. Nhiệt độ thích hợp nhất để ủ men là khoảng 28–35°C. Trong suốt quá trình ủ, cần duy trì sục khí nhẹ để tránh hiện tượng yếm khí làm men có mùi hôi và giảm chất lượng. Khi đạt yêu cầu, dung dịch men có mùi thơm nhẹ, không thối và có bọt khí nhỏ.
Sau khi hoàn tất quá trình ủ, việc kiểm tra chất lượng men vi sinh là bước bắt buộc trước khi đưa xuống ao nuôi. Nhận biết đúng men đạt hay men hỏng giúp người nuôi tránh rủi ro làm xấu môi trường nước và ảnh hưởng đến sức khỏe tôm.
Men vi sinh ủ đạt thường có mùi thơm nhẹ đặc trưng của quá trình lên men sinh học, không có mùi hôi thối. Dung dịch men có thể xuất hiện bọt khí nhỏ nổi lên bề mặt, cho thấy vi sinh đang hoạt động mạnh. Màu sắc dung dịch tương đối đồng đều, không bị phân tầng rõ rệt hay xuất hiện váng lạ.
Men vi sinh bị hỏng thường có mùi chua gắt, mùi thối hoặc mùi khí yếm khí khó chịu. Dung dịch có thể bị nhớt, đổi màu bất thường hoặc xuất hiện lớp váng dày trên bề mặt. Trong trường hợp này, không nên sử dụng men cho ao nuôi vì có thể làm suy giảm chất lượng nước và gây sốc cho tôm.
Men vi sinh ủ không đạt thường do dùng nước có clo, tỷ lệ mật rỉ đường không phù hợp hoặc không sục khí trong quá trình ủ. Ngoài ra, nhiệt độ quá thấp hoặc quá cao cũng làm vi sinh phát triển kém. Dụng cụ ủ không sạch, còn tồn dư hóa chất sát trùng là nguyên nhân phổ biến khác khiến men bị nhiễm tạp.
Men vi sinh sau khi ủ cần được sử dụng đúng liều lượng và thời điểm để phát huy hiệu quả tối đa trong việc cải thiện môi trường ao nuôi và hỗ trợ quá trình sinh trưởng của tôm.
Liều lượng sử dụng men vi sinh sau khi ủ thường dao động từ 1 đến 2 lít dung dịch ủ cho mỗi 1.000 m² ao nuôi, tùy theo tình trạng môi trường nước và mật độ nuôi. Với ao có nhiều bùn đáy hoặc hàm lượng chất hữu cơ cao, có thể tăng nhẹ liều lượng trong những lần xử lý đầu.
Thời điểm tốt nhất để tạt men vi sinh là vào buổi sáng sớm hoặc chiều mát, khi nhiệt độ nước ổn định và hàm lượng oxy hòa tan cao. Tránh tạt men vào lúc trưa nắng gắt hoặc khi trời mưa lớn để hạn chế sốc môi trường cho vi sinh và tôm nuôi.
Sau khi tạt men vi sinh, cần duy trì hệ thống sục khí hoạt động ổn định để cung cấp oxy cho vi sinh phát triển. Đồng thời, theo dõi các chỉ tiêu môi trường như màu nước, mùi nước và khí độc để điều chỉnh tần suất sử dụng men vi sinh cho phù hợp với tình trạng ao nuôi.
Trong quá trình áp dụng cách ủ men vi sinh nuôi tôm tại nhà, nhiều người nuôi gặp thất bại do mắc phải các sai lầm kỹ thuật cơ bản nhưng dễ bị bỏ qua.
Sử dụng quá nhiều mật rỉ đường có thể làm dư thừa chất hữu cơ, gây lên men yếm khí và làm hỏng men. Ngược lại, thiếu mật rỉ đường khiến vi sinh không đủ dinh dưỡng để phát triển, làm men ủ kém hiệu quả.
Vi sinh có lợi trong nuôi tôm phần lớn là vi khuẩn hiếu khí. Nếu không sục khí hoặc đậy kín hoàn toàn trong quá trình ủ, môi trường yếm khí sẽ hình thành, tạo điều kiện cho vi khuẩn có hại phát triển và làm men bị hỏng.
Nước máy chưa khử clo, nước nhiễm phèn hoặc nước có tồn dư hóa chất diệt khuẩn đều không phù hợp để ủ men vi sinh. Các yếu tố này có thể làm chết vi sinh ngay từ đầu, khiến quá trình ủ không đạt kết quả mong muốn.
Việc tự ủ men vi sinh tại nhà đang được nhiều người nuôi tôm áp dụng nhằm giảm chi phí và chủ động trong quản lý ao nuôi. Tuy nhiên, phương pháp này cần được cân nhắc dựa trên điều kiện thực tế và trình độ kỹ thuật của người nuôi.
Men vi sinh tự ủ có ưu điểm là chi phí thấp và dễ điều chỉnh liều lượng theo tình trạng ao. Trong khi đó, men vi sinh thương mại có độ ổn định cao, chủng vi sinh được kiểm soát chặt chẽ và phù hợp với những ao nuôi yêu cầu kỹ thuật cao.
Tự ủ men vi sinh phù hợp với ao nuôi quy mô nhỏ đến trung bình, người nuôi có kinh nghiệm và thời gian theo dõi quá trình ủ. Với các mô hình nuôi thâm canh, mật độ cao hoặc yêu cầu kiểm soát nghiêm ngặt về an toàn sinh học, nên ưu tiên sử dụng men thương mại chất lượng cao.
Dù tự ủ hay sử dụng men thương mại, người nuôi cần đảm bảo nguồn men rõ ràng, quy trình ủ và sử dụng đúng kỹ thuật. Việc theo dõi sát môi trường nước và phản ứng của tôm sau khi sử dụng men vi sinh là yếu tố then chốt để đảm bảo hiệu quả và an toàn cho toàn bộ vụ nuôi.
Thực hiện đúng cách ủ men vi sinh nuôi tôm giúp người nuôi chủ động kiểm soát môi trường ao và nâng cao hiệu quả vụ nuôi. Việc tuân thủ đúng nguyên liệu, tỷ lệ và điều kiện ủ là yếu tố then chốt để men vi sinh phát huy tác dụng ổn định, an toàn và bền vững.
Thông thường men vi sinh sau khi ủ từ 12 đến 24 giờ là có thể sử dụng. Thời gian cụ thể phụ thuộc vào nhiệt độ môi trường và điều kiện sục khí trong quá trình ủ.
Không nên. Phần lớn vi sinh có lợi là vi khuẩn hiếu khí, nếu không sục khí men dễ bị yếm khí, giảm chất lượng hoặc bị hỏng.
Có thể dùng đường cát hoặc đường nâu thay thế mật rỉ đường trong trường hợp cần thiết, tuy nhiên hiệu quả kích hoạt vi sinh thường thấp hơn so với mật rỉ.
Men vi sinh sau khi ủ nên sử dụng trong ngày. Nếu cần bảo quản ngắn hạn, phải sục khí nhẹ liên tục và tránh nhiệt độ cao để hạn chế suy giảm hoạt tính.
Men vi sinh tự ủ an toàn nếu nguyên liệu đảm bảo, quy trình ủ đúng kỹ thuật và không có dấu hiệu hư hỏng. Cần theo dõi phản ứng của tôm sau khi sử dụng để điều chỉnh kịp thời.
